Acute alvleesklierontsteking komt in westerse samenlevingen steeds vaker voor en treft een veranderende groep patiënten. Lang werd de aandoening voornamelijk geassocieerd met overmatig alcoholgebruik en sociaaleconomische achterstand, maar een grootschalige studie over zestien jaar laat zien dat galstenen en metabole risicofactoren nu de overhand nemen. De nieuwste onderzoeksgegevens tonen een opvallende stijging onder vrouwen en inwoners van welvarender regio’s. Deze ontwikkeling, die overeenkomt met trends in andere welvarende landen, noopt gezondheidszorgsystemen tot een herziening van preventie- en diagnosestrategieën voor deze acute en pijnlijke ontsteking.
- Het aantal gevallen van acute alvleesklierontsteking steeg in de onderzochte regio van circa 51 naar bijna 57 per 100.000 inwoners tussen 2007 en 2022.
- Galstenen en metabole risico’s vormen steeds vaker de hoofdoorzaak, met de snelste toename onder vrouwen en in welvarendere buurten.
- Bijna een op de vier patiënten keerde na een eerste ziekenhuisopname terug met een herhaalde episode van de aandoening.
- In ongeveer 1 procent van de gevallen blijkt acute alvleesklierontsteking een eerste symptoom van alvleesklierkanker.
Galstenen en metabole factoren verdringen alcohol als hoofdoorzaak
Acute alvleesklierontsteking, medisch bekend als acute pancreatitis, is een plotselinge ontsteking van het orgaan dat spijsverteringsenzymen en hormonen zoals insuline aanmaakt. De aandoening veroorzaakt heftige buikpijn en braken en kan in ernstige situaties leiden tot orgaanuitval. Aangezien er geen specifieke medicamenteuze behandeling bestaat om de ontsteking direct te genezen, richt de medische zorg zich op ondersteunende behandeling en het wegnemen van de onderliggende oorzaak.
Uit het onderzoek van Flinders University, gepubliceerd in het vakblad Pancreatology, werden de gegevens van meer dan 15.000 patiënten tussen 2007 en 2022 geanalyseerd. Daaruit blijkt dat het aandeel alcoholgerelateerde ontstekingen over de gehele periode beperkt bleef, met slechts een korte piek tijdens de coronapandemie. Galstenen zijn inmiddels de belangrijkste oorzaak van de ziekte geworden, wat nauw samenhangt met factoren zoals leefstijl, hormonale invloeden, veroudering en overgewicht.
Snelste toename vindt plaats bij vrouwen en in welvarende buurten
De studie toont aan dat de incidentie steeg van ongeveer 51 naar bijna 57 gevallen per 100.000 inwoners, een niveau dat hoger ligt dan het wereldwijde gemiddelde. De mediane leeftijd waarop patiënten zich voor het eerst in het ziekenhuis melden is 55 jaar. Dit betekent dat de ziekte mensen veelal treft tijdens hun werkzame leven, wat leidt tot meerdaagse ziekenhuisopnames en aanzienlijke maatschappelijke zorgkosten.
Hoewel de totale ziekteast nog steeds het hoogst is in sociaaleconomisch kwetsbare gemeenschappen, stijgt het aantal gevallen het snelst in de minst achtergestelde gebieden. Ook stijgt de incidentie onder vrouwen sneller dan onder mannen, een verschuiving die aansluit bij internationale trends in hoog-inkomenslanden.
Bijna een kwart van de patiënten keert na een eerste behandeling in het ziekenhuis binnen de onderzoeksperiode terug met een herhaalde episode van alvleesklierontsteking.
Onverklaarde oorzaken vragen om gerichte medische controle
Een opvallende uitkomst van de studie is dat bij veel ziekenhuisopnames de exacte oorzaak van de ontsteking niet duidelijk werd geregistreerd, ondanks internationale richtlijnen die adviseren de bron vast te stellen. Dit is medisch relevant omdat een onverklaarde alvleesklierontsteking in zeldzame gevallen kan wijzen op een onderliggende aandoening.
Aanvullend onderzoek, gepubliceerd in het tijdschrift HPB, benadrukt dat een acute alvleesklierontsteking op zichzelf geen alvleesklierkanker veroorzaakt. Wel kan een beginnende tumor de afvoergang blokkeren en zo een ontsteking uitlokken als eerste symptoom.
Het algehele risico dat iemand met acute alvleesklierontsteking een onderliggende vorm van alvleesklierkanker heeft is met circa 1 procent erg laag, waarbij veruit de meeste tumoren binnen drie maanden worden ontdekt.
Volgens de onderzoekers is het zaak om bij oudere patiënten en gevallen zonder duidelijke oorzaak gericht te screenen met CT-scans, zonder dat iedere patiënt onnodig belast wordt met zware diagnostische trajecten.
Zie jij in jouw omgeving dat leefstijl gerelateerde gezondheidsrisico’s steeds meer aandacht krijgen in de zorg? Deel jouw gedachten hieronder in de reacties.
