Als Europees Commissaris voor Crisisbeheer is Hadja Lahbib verantwoordelijk voor het coördineren van de noodhulp en rampenrespons binnen de Europese Unie. Na een helikoptervlucht boven de zwaar getroffen Franse regio Gironde, waar meer dan 42.000 hectare bos in vlammen opging, omschreef zij de verwoestende natuurbranden als de belangrijkste “wake-upcall” voor Europa in jaren. In de zomer van 2025 is op het Europese continent al 1.003.978 hectare natuur door brand verwoest — bijna vier keer zoveel als in dezelfde periode in 2024. Volgens Lahbib en diverse wetenschappers noopt de crisis tot een snelle investering in structurele preventie.
- In de zomer van 2025 is ruim 1 miljoen hectare Europees land afgebrand, een bijna viervoudiging ten opzichte van 2024.
- EU-commissaris Hadja Lahbib verdedigt een voorgesteld preventiebudget van 10,7 miljard euro voor de komende EU-begroting.
- Wetenschappers waarschuwen dat 90 procent van de middelen naar symptoombestrijding gaat en slechts 10 procent naar preventie.
- Nederland was op 30 april het eerste land dat dit seizoen de Europese civiele bescherming inschakelde.
Klimaatverandering en boomplantages voeden megavuren
De snelle uitbreiding van natuurbranden op het continent wordt aangedreven door een combinatie van opwarming en menselijk ingrijpen in het landschap. Onderzoekers spreken van een fenomeen dat ‘hydroklimatologische zweepslag’ wordt genoemd: warme winters en natte voorjaren zorgen voor een enorme explosie aan vegetatie, die vervolgens tijdens opeenvolgende hittegolven in de zomer razendsnel verdroogt tot een ideale brandstof.
Daarnaast spelen decennia aan eenzijdig bosbeheer een doorslaggevende rol. In de Franse regio Landes de Gascogne — het grootste door de mens aangelegde bos van Europa, in 1857 gesticht onder Napoleon III — bestaat meer dan driekwart van het oppervlak uit zeedenmen. Deze monocultuur vat extreem snel vlam en laat felle branden eenvoudig overspringen. Volgens EU-cijfers hebben de Europese bosbranden dit seizoen al bijna 18 miljoen ton klimaatverwarmende CO2 uitgestoten.
De onderdrukkingsparadox belemmert effectieve preventie
In het politieke debat over natuurbranden ligt de nadruk vaak op het uitbreiden van de bluscapaciteit. Zo bekritiseren oppositiepartijen in Frankrijk en Spanje het feit dat bijna de helft van de Canadese blusvliegtuigen (Canadairs) niet inzetbaar was, terwijl functionarissen wijzen op onderbezette bosbrandweerdiensten, zoals in de regio Madrid waar de dienst voor de helft onbemand is.
Deskundigen benadrukken echter dat het ophogen van het aantal blusvliegtuigen de kern van het probleem niet oplost. Johann Goldammer van het Max Planck Instituut voor Chemie wijst erop dat momenteel circa 90 procent van de budgetten naar brandbestrijding gaat en slechts 10 procent naar preventie. Doordat kleine branden steeds sneller worden geblust en plattelandsgebieden leeglopen, hopen kreupelhout en droge begroeiing zich op. Dit leidt tot de zogeheten ‘onderdrukkingsparadox’: hoe beter men wordt in het blussen van kleine branden, hoe groter het risico op onbeheersbare megabranden wanneer de omstandigheden extreem zijn.
Onderzoek van onder meer de Rijksuniversiteit Groningen toont aan dat het aantal dagen met extreem brandgevaarlijk weer — heet, droog en winderig — in Zuid-Europa meer dan verdubbeld is.
Systeemrisico treft ook Noord- en Midden-Europa
De verwoestende impact beperkt zich niet langer tot traditionele hotspots rond de Middellandse Zee. In Griekenland verbrandde in 2023 bij Alexandroupolis weliswaar 93.880 hectare in 15 dagen — de grootste individuele bosbrand ooit geregistreerd in de EU — maar ook noordelijker gelegen landen kampen met grote problemen. In Duitsland registreerde de deelstaat Brandenburg in 2022 maar liefst 521 branden op droge zandgronden en dennenbossen, waarbij het blussen bovendien werd bemoeilijkt door 292.000 hectare bos met mogelijke munitieresten uit de Tweede Wereldoorlog.
Ook in het Verenigd Koninkrijk woedden dit jaar felle branden, onder meer in Suffolk op slechts 5 kilometer afstand van de kerncentrale van Sizewell. Voor de Nederlandse lezer werd de dreiging al vroeg in het voorjaar zichtbaar: Nederland was op 30 april van dit jaar het allereerste land dat het EU-mechanisme voor civiele bescherming activeerde voor een natuurbrand.
Om deze grensoverschrijdende crisissen op te vangen, verdedigt Commissaris Lahbib een voorstel om 10,7 miljard euro uit te trekken voor paraatheid en preventie onder de komende langetermijnbegroting van de EU. Dit betekent dat Europese lidstaten hun beleid fundamenteel zullen moeten verleggen van reactief blussen naar landschapsherstel, gecontroleerd branden en het stimuleren van traditionele begrazing.
