De naderende overschrijding van de klimaatgrens van 1,5 graad verdeelt landen op de VN-klimaattop COP31 in het Turkse Antalya. Halverwege de onderhandelingen willen sommige delegaties het doel nadrukkelijk overeind houden, terwijl andere er volgens waarnemers juist afstand van willen nemen. Het is de eerste klimaattop sinds de Verenigde Naties in september verklaarden dat overschrijding onvermijdelijk is. Een nieuwe analyse van de Europese klimaatdienst Copernicus stelt dat de grens al in 2029 kan worden gepasseerd. De aarde is inmiddels ongeveer 1,4 graad warmer dan vóór het industriële tijdperk.
Voor president Surangel Whipps Jr. van Palau is 1,5 graad geen abstract streefgetal. Tegenover wereldleiders in Antalya omschreef hij de opwarming als een existentiële bedreiging voor voedsel, economie en soevereiniteit. Zijn eilandstaat in de Stille Oceaan wordt bedreigd door de stijgende zeespiegel.
Ook klimaatactivist Greta Thunberg, die voor het eerst sinds 2021 weer een VN-klimaattop bijwoont, uitte scherpe kritiek op de aanwezige machthebbers:
“De klimaatcrisis is een kwestie van leven en dood. Het handelen van degenen die hier de macht hebben, staat volledig los van de werkelijkheid.”
De zorgen klinken door in de onderhandelingen. Volgens een overzicht van Australië, dat de gesprekken voorzit, willen sommige landen in het slotakkoord vastleggen dat 1,5 graad het juiste doel blijft. Ook wordt gepleit voor een terugkeer naar die grens zodra dat mogelijk is, mocht de temperatuur er eerst bovenuit komen.
Daartegenover staan volgens waarnemers die met AFP spraken onder meer de Arabische Groep en de groep van gelijkgezinde ontwikkelingslanden. Tot deze onderhandelingsblokken behoren Saudi-Arabië en India. Zij zouden ruimte zien om het doel los te laten. Een hoge westerse onderhandelaar waarschuwde voor mogelijke achteruitgang in het klimaatbeleid.
Jasper Inventor, delegatieleider van Greenpeace, ziet bij sommige ontwikkelingslanden een andere zorg: een steviger verwijzing naar 1,5 graad kan volgens hen extra druk betekenen om uitstoot te verminderen, zonder aanvullende financiële steun.
De wetenschappelijke berichten bieden weinig geruststelling. Copernicus schreef dat de verwachte overschrijding bij het sluiten van het Parijsakkoord in 2015 nog rond 2045 lag. De klimaatdienst noemt groeiende concentraties door mensen uitgestoten broeikasgassen de belangrijkste aanjager van de opwarming. Volgens Sarah Heck van Climate Analytics hebben regeringen de vooruitzichten voor de temperatuur aan het einde van deze eeuw niet wezenlijk verbeterd.
Terugkeer naar 1,5 graad is bovendien onzeker, zegt klimaatwetenschapper Pierre Friedlingstein van de Universiteit van Exeter. Daarvoor moet de uitstoot snel dalen én koolstof uit de atmosfeer worden gehaald, via onder meer natuurherstel en nieuwe technologie. Die technologie zou volgens hem decennialang op enorme schaal moeten worden ingezet: niet utopisch, maar wel uiterst ambitieus.































