“Ze zijn een erg belangrijk deel van ons werk”, zegt voormalig hoofdaanklager Fatou Bensouda over de mensenrechtenorganisaties die het Internationaal Strafhof ondersteunen. Juist die samenwerking staat onder druk: zeker twintig organisaties hebben sinds vorig jaar hun banden met het Hof in Den Haag verbroken of hun medewerking flink teruggeschroefd vanwege Amerikaanse sancties. Dat blijkt uit een rondgang van Investico en de Süddeutsche Zeitung onder honderd organisaties, in samenwerking met De Groene Amsterdammer. Sommige mogen van Amerikaanse financiers niet meer samenwerken; andere vrezen zelf sancties te krijgen.
- Zeker twintig mensenrechtenorganisaties hebben hun samenwerking met het Strafhof beëindigd of sterk beperkt.
- Ook Europese organisaties die niet rechtstreeks onder de sancties vallen, schroeven hun medewerking terug.
- Het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken ziet geen bijzondere gastlandverantwoordelijkheid om ngo’s tegen de sancties te beschermen.
Organisaties vrezen voor hun overige werk
“We kunnen het risico niet aanvaarden dat we zelf sancties opgelegd krijgen, waardoor al ons andere werk in gevaar zou komen”, zegt een Duitse ngo tegen Investico. Die vrees speelt ook bij Europese organisaties die niet rechtstreeks onder de Amerikaanse maatregelen vallen.
Pim Kraan, directeur van Save the Children Nederland, zegt tegen het onderzoeksplatform dat zijn organisatie worstelt met de vraag hoe zij met het Strafhof kan blijven samenwerken. Andere organisaties melden dat hun contracten met Amerikaanse financiers die samenwerking uitdrukkelijk verbieden.
Onder de organisaties die hun samenwerking in stilte hebben verminderd of beëindigd, bevindt zich ook Human Rights Watch.
De twintig bevestigde gevallen zijn volgens Investico waarschijnlijk slechts een deel van het totaal. Veel organisaties wilden niet onder hun naam over de kwestie spreken.
Het Strafhof gebruikt tips en bewijs van ngo’s
Voor Bensouda is de bijdrage van mensenrechtenorganisaties belangrijk bij het opbouwen van strafzaken. “Ze doen geen onderzoek namens ons, maar geven ons wel aanwijzingen die ons helpen manieren te vinden om bewijs te onderbouwen”, zegt zij tegen Investico.
Organisaties met lokale netwerken zijn vaak als eerste ter plaatse. Ze leveren ooggetuigenverklaringen en andere vormen van bewijsmateriaal en beschikken over kennis van lokale wetgeving.
President Donald Trump stelde in februari vorig jaar per decreet sancties in, nadat het Strafhof arrestatiebevelen had uitgevaardigd tegen onder anderen de Israëlische premier Netanyahu wegens oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid. De maatregelen omvatten financiële straffen en visumbeperkingen voor mensen die het Hof helpen bij onderzoek naar Amerikaanse burgers en bondgenoten van de Verenigde Staten, zoals Israël.
De Amerikaanse regering kondigde onlangs ook nieuwe maatregelen tegen het Strafhof aan. Minister van Buitenlandse Zaken Rubio zei in een videoboodschap dat de VS “transacties met dit losgeslagen hof” zal verbieden.
Nederland wijst bijzondere verantwoordelijkheid voor ngo’s af
De teruglopende samenwerking roept ook vragen op over de rol van Nederland als gastland. Volgens Investico houdt de verplichting om het Strafhof tegen “inmenging van welke aard dan ook” te beschermen ook een verantwoordelijkheid tegenover mensenrechtenorganisaties in.
Het ministerie van Buitenlandse Zaken zegt dat Nederland “geen bijzondere verantwoordelijkheid als gastland” heeft om ngo’s tegen de gevolgen van sancties te beschermen.
Nederland spreekt zich bij voorkeur gezamenlijk met andere landen tegen de sancties uit, bijvoorbeeld via de Europese Unie, aldus het ministerie tegenover Investico.































