De Amerikaanse ruimtetelescoop Swift is op 4 november boven Noord-Sumatra in Indonesië teruggekeerd in de dampkring en grotendeels verbrand. Daarmee is na ruim twintig jaar een einde gekomen aan het observatorium waarmee NASA krachtige kosmische explosies onderzocht. Kleine onderdelen kunnen volgens de ruimtevaartorganisatie de terugkeer hebben overleefd en het aardoppervlak hebben bereikt. Een poging om Swift met een robotvaartuig naar een hogere, veiligere baan te brengen, mislukte afgelopen zomer. NASA had de wetenschappelijke missie in oktober al beëindigd, omdat de telescoop te laag vloog om nog stabiel te kunnen waarnemen.
- Swift keerde op 4 november terug in de atmosfeer boven Noord-Sumatra.
- Het reddingsvaartuig LINK kreeg technische problemen en verbrandde zelf al in september.
- De in 2004 gelanceerde telescoop was oorspronkelijk bedoeld voor een missie van twee jaar.
- Waarnemingen van Swift droegen bij aan ongeveer 7.000 wetenschappelijke publicaties.
De Amerikaanse Space Force bevestigde de terugkeer om 12.39 uur GMT. Het observatorium woog 1,5 ton. Volgens NASA zou het grootste deel bij de passage door de atmosfeer uiteenvallen, al konden sommige componenten intact blijven.
Swift keek op 20 oktober voor het laatst naar de hemel, vanuit een baan op ongeveer 275 kilometer boven de aarde. Drie dagen later beëindigde NASA de missie. De weerstand van de ijle lucht op die hoogte maakte het onmogelijk om de telescopen voldoende stil te houden.
Het reddingsvaartuig ging eerder verloren dan Swift
Een reddingsoperatie had het observatorium nog jaren in bedrijf moeten houden. NASA schakelde daarvoor het bedrijf Katalyst Space in. Het robotvaartuig LINK werd op 3 juli gelanceerd en moest Swift met een van zijn drie robotarmen vastpakken. Vervolgens zouden stuwraketten de telescoop naar een baan op ongeveer 600 kilometer hoogte brengen.
Eind juli verloor LINK echter twee van zijn drie reactiewielen, waarmee het vaartuig zijn oriëntatie kon regelen zonder brandstof te verbruiken. Samen met problemen aan het voortstuwingssysteem leidde dat tot een ongecontroleerde draaiing.
Ingenieurs wisten die draaiing met stuwraketten af te remmen. NASA meldde in augustus dat de rotatiesnelheid was teruggebracht van ongeveer 9 naar circa 1,5 graad per seconde. Maar dat herstel kostte brandstof. Volgens Katalyst bleef er onvoldoende over om Swift veilig vast te pakken en omhoog te brengen.
Het vaartuig dat Swift moest redden, verbrandde in september zelf al in de dampkring.
NASA en Katalyst hadden de reddingspoging later in augustus afgeblazen. LINK kwam nog wel tot op 12 à 15 kilometer van Swift. Daar werden de drie robotarmen uitgeklapt en de elektrische stuwraketten getest, maar het vaartuig kwam nooit dichtbij genoeg om de telescoop te grijpen.
Een missie van twee jaar hield ruim twee decennia stand
Swift beschikte niet over een eigen voortstuwingssysteem. Vanaf 2024 zorgde zonneactiviteit ervoor dat de bovenste lagen van de atmosfeer uitzetten. De extra luchtweerstand trok het observatorium sneller dan verwacht naar beneden.
Het in 2004 gelanceerde Neil Gehrels Swift Observatory was vooral ontworpen voor onderzoek naar gammaflitsen, de krachtigste energie-uitbarstingen in het heelal. De aanvankelijk voor twee jaar geplande missie werd meermaals verlengd.
Het onderzoek bleef niet beperkt tot gammaflitsen. Swift bestudeerde ook honderden supernova’s, zwarte gaten die sterren opslokken, röntgenuitbarstingen van sterren, kometen en asteroïden. Het observatorium kon snel naar kortdurende verschijnselen draaien en andere observatoria waarschuwen voor aanvullende waarnemingen. De verzamelde gegevens droegen bij aan ongeveer 7.000 wetenschappelijke publicaties.































