In China is een experimentele chirurgische behandeling tegen de ziekte van Alzheimer aan banden gelegd nadat naar schatting meer dan 2000 mensen de ingreep hebben ondergaan. Bij de procedure, genaamd deep cervical lymphovenous anastomosis (DCLVA), wordt het lymfestelsel chirurgisch verbonden met nabijgelegen aderen om de afvoer van schadelijke eiwitten uit de hersenen te versnellen. De Chinese Nationale Gezondheidscommissie heeft de operatie inmiddels buiten wetenschappelijke onderzoeksverbanden verboden vanwege een gebrek aan bewijs voor de veiligheid en effectiviteit. Ondertussen lopen er in verschillende landen klinische trials, wat leidt tot een scherpe discussie over de medische ethiek en de waarde van het onderzoek.
- Meer dan 2000 patiënten in China ondergingen de experimentele DCLVA-operatie om Alzheimer-eiwitten sneller af te voeren.
- De Chinese autoriteiten verboden de ingreep buiten onderzoeksverbanden vanwege onvoldoende wetenschappelijk bewijs.
- Een lopende studie vergelijkt de ingreep met een nepoperatie, wat vraagt oproept over risico’s voor kwetsbare ouderen.
Een virale video leidt tot grote vraag in China
De chirurgische techniek werd oorspronkelijk ontwikkeld door Xie Qingping van het Hangzhou Qiushi-ziekenhuis in China, gebaseerd op een bestaande behandeling voor chronisch opgezwollen ledematen. Het menselijk lymfestelsel werkt normaal gesproken als een afvalverwerkingssysteem dat overtollig vocht en eiwitten uit weefsels verzamelt. Bij de ziekte van Alzheimer hopen specifieke eiwitten, zoals bèta-amyloïd en tau, zich op in het brein. Het idee achter DCLVA is dat een directe chirurgische koppeling tussen het lymfenetwerk en aderen deze eiwitophopingen sneller uit het lichaam helpt verwijderen.
In 2024 publiceerden Qingping en zijn collega’s in het vakblad Plastic and Reconstructive Surgery een verslag over 50 Alzheimerpatiënten die de ingreep hadden ondergaan. Tegelijkertijd verscheen er een video van een bedlegerige man met Alzheimer die acht maanden na de operatie weer vlot kon lopen. De beelden gingen viraal in China, waarna de vraag naar de behandeling explodeerde. Tegen mei 2025 hadden naar schatting duizenden mensen de operatie ondergaan in circa 300 private en publieke ziekenhuizen. Veel van deze ingrepen werden uitgevoerd door plastisch chirurgen, waarbij de kosten varieerden van tienduizenden tot honderdduizenden Chinese yuan (omgerekend duizenden tot tienduizenden Britse ponden, oftewel duizenden tot tienduizenden euro’s).
Gezondheidsautoriteiten grijpen in na kritiek van experts
Internationale deskundigen reageerden al snel uitermate terughoudend op de successen die vanuit China werden geclaimd. Steven Proulx van de Universiteit van Bern benadrukte dat een enkele video van één patiënt geen wetenschappelijk bewijs vormt, mede omdat er geen aanvullende evaluaties zoals hersenscans zijn uitgevoerd. Ook Shiju Gu, voormalig Alzheimeronderzoeker aan Harvard University, wees erop dat de bestaande Chinese casestudies over het algemeen ongecontroleerd, kortstondig en methodologisch beperkt waren. Hierdoor is het onmogelijk om een echt chirurgisch effect te onderscheiden van een placebo-effect, postoperatieve zorg of natuurlijke schommelingen in de conditie van de patiënt.
In juni 2025 besloot de Chinese Nationale Gezondheidscommissie de ingreep buiten strikte onderzoeksverbanden volledig te verbieden vanwege het gebrek aan bewijs voor de veiligheid en werking.
Deskundigen noemden het besluit van de Chinese overheid om de commerciële aanbieding van DCLVA stop te zetten een terechte stap om patiënten te beschermen tegen onbewezen medische behandelingen.
Gerandomiseerde studies moeten uitsluitsel geven over de toekomst
Ondanks het verbod op commerciële uitvoering wordt de ingreep nog wel wetenschappelijk onderzocht. Eerste resultaten van kleine veiligheidsstudies in de Verenigde Staten en Singapore, gepresenteerd op het Alzheimer’s Association International Conference in Londen, suggereren dat de ingreep tot zes maanden veilig is. In de studie in Singapore vertoonden twee van de zevenelnemers lichte cognitieve verbeteringen.
Om definitieve helderheid te krijgen, loopt er momenteel een gerandomiseerd onderzoek onder leiding van Hui-Sheng Chen van het General Hospital of Shenyang Military Region in China. Deze studie wil 50 mensen met lichte tot matige Alzheimer werven en vergelijkt de werkelijke DCLVA-operatie met een ‘schijnoperatie’ (placebo-ingreep). De resultaten worden volgend jaar verwacht.
Deze opzet roept echter flinke ethische bezwaren op. Onderzoekers zoals Jeff Iliff (University of Washington) en Per Kristian Eide (Universiteit van Oslo) vragen zich af of een nepoperatie met algehele narcose bij kwetsbare, oudere patiënten ethisch te verantwoorden is. Daarnaast hekelt Eide het onderzoeksprotocol dat al vier dagen na de operatie zoekt naar cognitieve vooruitgang, wat volgens hem een onrealistisch korte termijn is.
Als de operatie uiteindelijk wel effectief blijkt, kan dat grote gevolgen hebben voor de praktijk. Waar goedgekeurde medicijnen zoals lecanemab continue en dure infuusbehandelingen vereisen, is een chirurgische ingreep een eenmalige interventie. Dit mogelijke voordeel maakt dat onderzoekers wereldwijd de komende onderzoeksresultaten nauwlettend blijven volgen.
