De Amerikaanse president Donald Trump staat voortaan op de lijst van persvijanden van Reporters Without Borders (RSF). De internationale journalistenorganisatie verwijt hem de macht van zijn ambt in te zetten tegen kritische berichtgeving, onder meer door journalisten de toegang te beperken en media juridisch onder druk te zetten. RSF lichtte de vermelding toe ter gelegenheid van de internationale dag tegen straffeloosheid voor misdrijven tegen journalisten, op 2 november. De lijst telt 33 personen en organisaties en omvat naast politieke leiders ook gewapende groepen en technologiebedrijven.
- RSF noemt beperkte perstoegang, verbale aanvallen en juridische intimidatie als redenen voor Trumps vermelding.
- De Verenigde Staten staan op plaats 64 van 180 landen in de persvrijheidsindex van RSF.
- Ook Alphabet, Meta en Elon Musk worden door de organisatie als bedreigingen voor onafhankelijke media aangemerkt.
Beperkte toegang en rechtszaken wegen mee
Aan de vermelding ging een reeks conflicten tussen Trump en nieuwsorganisaties vooraf. In september kregen journalisten van CNN, MS NOW en Politico tijdelijk geen toegang tot het Witte Huis. RSF wijst daarnaast op beperkingen voor journalisten bij het Pentagon en stelt dat media die Trump gunstig gezind zijn voorrang krijgen.
Ook Trumps rechtszaken tegen nieuwsorganisaties spelen mee. Een federale rechter wees zijn schadeclaim tegen The Wall Street Journal af. Andere procedures, waaronder die tegen de BBC, lopen nog. Daarnaast bestempelt Trump gevestigde media geregeld als verspreiders van ‘fake news’.
Volgens RSF lijkt Trump onafhankelijke journalistiek te willen dwingen zijn politieke belangen te dienen.
De organisatie stelt dat deze handelwijze grondwettelijke waarborgen voor een vrije pers ondermijnt en de toegang van burgers tot betrouwbaar, onafhankelijk nieuws bedreigt. Persvrijheid gaat daarbij niet alleen over de mogelijkheid om iets te publiceren: journalisten moeten ook informatie kunnen verzamelen en machthebbers kritisch kunnen bevragen.
De lijst is een aanklacht, geen gerechtelijk oordeel
Trump staat op de lijst naast onder anderen de Russische president Vladimir Poetin, de Turkse president Recep Tayyip Erdogan en de Saudische leider Mohammed bin Salman. Ook de Egyptische president Abdel Fattah al-Sisi is nieuw opgenomen. Verder vermeldt RSF onder meer het Israëlische leger, de Chinese Communistische Partij en het Mexicaanse drugskartel Jalisco.
RSF publiceert de lijst sinds 2001 op onregelmatige momenten en benadrukt dat die niet volledig is. Het gaat om een beoordeling door een belangenorganisatie voor journalisten, niet om een gerechtelijke uitspraak. De betekenis van Trumps opname ligt daarmee vooral in de publieke waarschuwing: RSF schaart het optreden van een Amerikaanse president onder de bedreigingen voor onafhankelijke nieuwsvoorziening.
Ook de economische macht van techbedrijven ligt onder vuur
RSF beperkt zijn kritiek niet tot regeringen en gewapende groepen. Alphabet, het moederbedrijf van Google en YouTube, en Meta worden genoemd vanwege hun financiële invloed op media. Volgens de organisatie leidt Google lezers weg van oorspronkelijke nieuwsbronnen naar AI-gegenereerde inhoud, waarvoor informatie van diezelfde media wordt gebruikt. Advertentie-inkomsten komen ondertussen vooral bij technologiebedrijven terecht, stelt RSF.
Elon Musk wordt genoemd vanwege het zwartmaken van media en het aanjagen van wantrouwen tegenover journalisten. Zijn platform X is volgens RSF onder zijn leiding een vehikel voor desinformatie geworden.
Voor Nederlandstalige lezers raakt die kritiek aan de vraag wie de weg naar nieuws bepaalt: de redactie die het maakt of het platform dat het toont.
Als lezers bij een AI-samenvatting blijven en de oorspronkelijke publicatie niet bezoeken, kan dat de band tussen nieuwsmedia en hun publiek verzwakken. Dat is de bredere betekenis van de economische kritiek van RSF: onafhankelijke journalistiek heeft niet alleen vrijheid nodig, maar ook een manier om haar werk te financieren.































